FAQs Complain Problems

समाचार

नगर प्रोफाइल

परिच्छेद — एकः पृष्ठभूमि, कानुनी व्यवस्था तथा अध्ययनको परिचय

१.१ पृष्ठभूमि

नेपालको संविधानले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको मूल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी तीन तहको हुने र राज्यशक्तीको प्रयोग तीनै तहले संविधान र कानून बमोजिम गर्ने व्यवस्था गरेको छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको अन्तरसम्बन्ध सहकारिता, सहअस्तित्व र समन्वयको सिद्धान्तमा आधारित हुने व्यवस्था गरेको छ । संविधानको अनुसूची ८ को स्थानीय तहको अधिकारको सूचीको क्रमसंख्या ६ मा स्थानीय तथ्याङ्क तथा अभिलेख संकलन सम्बन्धी अधिकार तथा क्रमसंख्या १७ मा वेरोजगारको तथ्याङ्क संकलन सम्बन्धी अधिकारलाई सूचीकृत गरेको छ । नेपाल सरकारबाट स्वीकृत संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको अधिकारहरुको कार्य विस्तृतीकरण प्रतिवेदनले स्थानीय तथ्याङ्क सम्बन्धी नीति, कानून, मापदण्ड तर्जुमा, वेरोजगारको तथ्याङ्क सहित स्थानीय तहको आधारभूत तथ्याङ्क, संभाव्य प्राकृतिक, भौतिक र साँस्कृतिक श्रोत साधनको तथ्याङ्कीय अभिलेख, सूचना तथा प्रविधियुक्त तथ्याङ्क व्यवस्थापनलाई स्थानीय तहको कार्य क्षेत्र भनी उल्लेख गरेको छ । उपरोक्त संवैधानिक व्यवस्था र अधिकारको व्याख्या अनुसार स्थानीय तहको विस्तृत र खण्डीकृत तथ्याङ्क सहितको वस्तुगत विवरण तयार गर्न आधारभूत प्रक्रिया, विधि र फारामहरु सहितको गाउँ तथा नगर वस्तुगत विवरण तयारी कार्यविधि, २०७४ जारी भएको छ ।  कार्यविधिको प्रमुख उद्देश्य प्रत्येक स्थानीय तहहरुले विकास प्रक्रिया तथा सेवा प्रवाहका लागि नीति, योजना तथा कार्यक्रमहरु तयार गर्न अत्यावश्यक आधारभूत तथ्यांक, सूचना वा विवरण संकलन, विश्लेषण तथा व्यवस्थापनका न्यूनतम विषयहरुमा एकरुपता र स्तरीयता कायम गरी तथ्याङ्क संकलनका पद्धती, प्रक्रिया, औजार तथा प्रक्रियाहरु निर्धारण गरी स्तरीय ढाँचामा गाउँ वा नगर वस्तुगत विवरण तयारी गर्न दिशानिर्देश प्रदान गरेको छ । 

नेपालको संविधान अनुसार नेपाल सरकारबाट स्वीकृत संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको कार्य विस्तृतीकरण प्रतिवेदन, स्थानीय तह शासन सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी विधेयक तथा स्थानीय तहको सेवा सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी आदेश, २०७४, स्थानीय तहको योजना तथा बजेट तर्जुमा दिग्दर्शन, २०७४ ले स्थानीय तहलाई आ–आफ्नो क्षेत्रको वार्षिक, आवधिक तथा रणनीतिक र दीर्घकालिन योजनाहरु तयार गर्ने, कार्यान्वयन गर्ने र अनुगमन गर्ने जिम्मेवारी प्रदान गरेको छ । सो अनुसार स्थानीय तहको रणनीतिक÷आवधिक, एकीकृत एवं बार्षिक योजना तर्जुमा र नतिजा अनुगमनको लागि क्षेत्रगत स्थितिसहित स्थानीय तहको वस्तुगत विवरण तयारी आवश्यक रहेको छ । उक्त विवरणमा आर्थिक, सामाजिक, भौतिक पूर्वाधार, वन तथा वातावरण र संस्थागत विकासका क्षेत्रमा नगरपालिका भित्र रहेका भौतिक, प्राकृतिक, धार्मिक, साँस्कृतिक, सामाजिक, मानवीय श्रोत साधनहरुको तथ्याङ्कको विश्लेषण र प्रस्तुती संलग्न हुन आवश्यक छ । 

स्थानीय योजना तर्जुमा तथा अनुगमनलाई सूचनामा आधारित, व्यवस्थित, एकीकृत, नतिजामूलक, सहभागितामूलक र प्रभावकारी बनाउन वस्तुगत विवरणले निर्णयकर्ता तथा विकास प्रदायक संस्थालाई महत्वपूर्ण आधार प्रदान गर्दछ । तसर्थ वस्तुगत विवरणमा योजना तर्जुमा, नतिजा अनुगमन तथा सेवा प्रवाहको लागि आवश्यक आधारभूत विवरण संकलन गर्ने र निश्चित अवधिमा त्यसलाई अद्यावधिक गर्दै उपलब्ध स्रोत साधनको समुचित उपयोग सुनिश्चित गर्नुपर्ने हुन्छ । 

सूचना प्रविधिमा आधारित वस्तुगत विवरण संकलन, भण्डारण, प्रशोधन र विश्लेषणका आधारमा वस्तुगत विवरण प्रकाशन र अद्यावधिक गर्नु नै आर्थिक दृष्ट्रिले समेत दीगो सूचना व्यवस्थापन हुने लक्षका साथ गोदावरी नगरपालिकाको नगर पाश्र्वचित्र तयार गरिएको हो ।

नेपालको संविधान २०७२, स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ ले स्थानीय सरकारहरुलाई दिएको एकल अधिकार र अन्य साझा अधिकारहरुलाई स्थानीयस्तरमा स्थापित गर्न र सो सम्वन्धी सेवाहरुलाई स्थानीय स्तरमा प्रभावकारिताका साथ प्रवाह गर्न सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयले देशका सबै स्थानीय सरकारहरुलाई गाँउ तथा नगर पाश्र्वचित्र तयारीका लागि निर्देशन तथा अनुरोध गरेको थियो । यसै विषयलाई आत्मासात गरि गोदावरी नगरपालिकाको एकिकृत नगर विकासका लागि ःयदष्भि बउउक को प्रविधीको प्रयोग गरि नगर क्षेत्र भित्रको घरधुरी सर्वेक्षण मार्फत तथ्याङ्क संकलन गरि समग्र नगरपालिकाको अवस्था तथा वस्तुस्थिति झल्कने गरि गोदावरी नगर पाश्र्वचित्र (ःगलष्अष्उब िएचयाष्भि या न्यमबधबचष् ःगलष्अष्उबष्तिथ) तयार गरिएको हो ।

स्थानीय तहको सेवा सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी आदेश, २०७४ अनुसार, स्थानीय तहको शासन संचालन सम्बन्धी विधेयक छलफलको प्रक्रियामा रहेकोले तत्काल स्थानीय तहको शासन सञ्चालन तथा व्यवस्थापनको लागि नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको मिति २०७४ जेठ २ गतेको निर्णय अनुसार स्थानीय तहको सेवा सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी आदेश, २०७४ जारी भएको छ । यस आदेशको अनुसूची ३ मा स्थानीय तथ्याङ्क र अभिलेख संकलन बारेमा र अनुसूची ४ मा वडा कार्यालयहरुले योजना तर्जुमा र तथ्याङ्क अध्यावधिक गर्नु पर्ने व्यहोरा उल्लेख छ । प्रस्तुत आदेशमा जनसांख्यिक, प्राकृतिक, आर्थिक, सामाजिक, साँस्कृतिक, भौतिक पूर्वाधार, रोजगारीको अवस्था, कूल ग्राहस्थ उत्पादन, प्रतिव्यक्ति आय, मानव विकास सूचकांक, राजस्व तथा आयव्यय समेतको तथ्याङ्क संकलन र प्रशोधन गरी राष्ट्रिय तथा स्थानीय सूचना प्रणालीमा आवद्धता र पाश्र्वचित्र तथा श्रोत नक्साको अद्यावधिक अभिलेखनलाई गाउँपालिका वा नगरपालिकाको काम कर्तव्य र अधिकार भनि उल्लेख गरेकोले सोहि अनुसार गोदावरी नगरपालिकाको पाश्र्वचित्र तयार पारिएको छ ।

स्थानीय तहको योजना तथा बजेट तर्जुमा दिग्दर्शन, २०७४ को दफा १ मा “प्रत्येक स्थानीय तहले वार्षिक योजना तथा बजेट तर्जूमा सहभागितामुलक प्रक्रियाबाट नतिजामुलक ढंगले गर्नुपर्ने र योजना र बजेट तर्जूमा गर्नु पूर्व स्थानीय तहको भौगोलिक, सामाजिक, आर्थिक तथा पूर्वाधार लगायतका क्षेत्रको यथार्थ स्थिती देखिने गरी वस्तुगत विवरण ९एचयाष्भि० तयार गर्नु पर्नेछ” भन्ने व्यवस्था रहेको हुनाले सोहि अनुसार गोदावरी नगरपालिकाको पाश्र्वचित्र तयार गरिएको छ । 

स्थानीय सरकार संचालन ऐनः २०७४ को परिच्छेद ३ दफा ११ को उपदफा २ को च (२) र (३) ड को   (२), (४), (५) र (६) मा स्थानीय अभिलेख व्यवस्थापन, दफा ११ को उपदफा २ थ (१), (२) (३), (४) र  (५) मा वेरोजगारको तथ्याङ्क संकलन तथा दफा १२ को वडा समितिको काम, कर्तव्य अधिकार अन्तर्गत उपदफा २ को (ख) मा तथ्याङ्क अद्यावधिक तथा संरक्षण अन्तर्गत खण्डीकृत तथ्याङ्क र सूचनासहितको वडाको पाश्र्वचित्र तयार तथा अद्यावधिक गर्ने व्यवस्था रहेकोले सोहि अनुसार वडाको अवस्था सहित झल्कने गरि पाश्र्वचित्र तयार गरिएको छ । 

वस्तुगत विवरण (एचयाष्भि) भन्नाले कुनै स्थान, क्षेत्रमा रहेको जनसख्या, भौगोलिक अवस्था, सामाजिक विशेषता, प्राकृतिक सम्पदा, आर्थिक अवस्था, विकासको स्थिति आदि स्पष्ट हुने आधारभूत तथ्यांक, सूचक वा आधाररेखाको विवरण रहेको दस्तावेज हो । वस्तुगत विवरणलाई नेपालीमा “पाश्र्वचित्र” पनि भनिन्छ । एचयाष्भि शब्दलाई भूगोल, ईन्जिनियरिङ, चिकित्साशास्त्र आदि क्षेत्रमा फरक फरक वस्तुको विशेषता विश्लेषण गर्न प्रयोग गरिएता पनि कुनै प्रशासनिक वा भौगोलिक क्षेत्र बारेको तथ्याङ्क प्राप्ती, विश्लेषण तथा प्रस्तुती गरिएको विवरणलाई पनि वस्तुगत विवरण (एचयाष्भि) भन्ने गरिएको छ ।

वर्तमान अवस्था अनुसार नेपालको सन्दर्भमा स्थानीय तह स्थानीय सरकार हो । यसले स्थानीयस्तरमा जनतालाई तोकिएको सेवाहरु प्रवाह गर्दछ । स्थानीय सरकार संचालन ऐन २०७४ मा स्थानीय तहहरुले आफ्नो नगरपालिका तथा नगरपालिकाको वस्तुगत विवरण तयार गरी त्यसैका आधारमा योजना छनौट गर्नुपर्ने व्यवस्था उल्लेख गरेको छ । वस्तुगत विवरण तयारीका लागि सूचना संकलन र विश्लेषण गर्नु पर्दछ । संकलन गरिएका सुचनालाई यथार्थपरक ढंगले राखी वस्तुगत विवरण तयार गर्दा त्यसले स्थानीय तह लगायत अन्य सरोकारवालाहरुवाट विकास क्रियाकलाप संचालन गर्न ठुलो सहयोग पु–याउँदछ ।

कुनै पनि व्यक्ति, संस्था, घटना, प्रक्रिया वा चिजविज वारेको तथ्य वा विस्तृत विवरणलाई सामान्यतः सूचना भनिन्छ । संकलनका आधारमा यी दुई प्रकारका हुन्छन् – प्राथमिक सुचना र द्वितीय सूचना । प्राथमिक सूचना आफैले सम्बन्धित क्षेत्रमा गएर संकलन गरिन्छ भने अरुले संकलन गरेको सूचनालाई द्वितीय सूचना भनिन्छ । यी सूचनाहरुलाई संकलन, प्रशोधन (तालिकीकरण, व्याख्या वा विश्लेषण) तथा प्रकाशन गर्ने सम्मका सम्पूर्ण कार्यहरु सूचना व्यवस्थापन अन्र्तगत पर्दछन । आवश्यकता अनुसार चाहिएको मात्रामा र समयमा सूचना प्राप्त गर्न सकियोस भन्ने उद्देश्यले सूचना व्यवस्थापन गरिन्छ । व्यवस्थित गरिएको सूचनालाई आवश्यक मात्रामा निकाल्न र प्रयोग गर्न सकिने हुनुपर्दछ । सूचना व्यवस्थापन नगरी सबै वा अनावश्यक मात्रामा दिँदा मुख्य विषय छुट्ने वा ओझेलमा पर्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसकारण सूचनाको व्यवस्थापन गरिनु पर्दछ ।

नगरपालिकाको विकास निर्माण र सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा स्थानीय तहको भूमिका अत्याधिक मात्रामा बढिरहेको सन्दर्भमा नगरपालिकामा विकास सम्बन्धी सूचना व्यवस्थापन नगरपालिकाले गर्नुपर्ने एक महत्वपूर्ण कार्य हो । हाल मन्त्रालयले नेपालका सवै गाँउपालिका र नगरपालिकाका लागि वस्तुगत विवरण तयारीका लागि स्पष्ट खाँका तयार गरि सवै स्थानीय तहमा पठाई सकेको हुनाले तयार गर्न चाहने नगरपालिकाहरुका लागि वस्तुगत विवरण तयार गर्न सहयोगी हुने र विगतमा रहेको अपूर्ण र एकरुपताको अभाव तथा कठिनाईलाई हटाउन सक्ने देखिन्छ । विविध पक्षहरुको वास्तविक स्थितिको तथ्यांक र सूचना विना कुनै पनि योजनाको सही छनौट हुन सक्दैन । तसर्थ वस्तुगत विवरणको आधारमा प्राथमिकता निर्धारण गरी वास्तविक आवश्यकता र जनताको चाहनामा आधारित कार्यक्रम संचालन गर्न तथा भविष्यका लागि पूर्व तयारी गर्न समेत पाशर््वचित्रले सहयोग गर्दछ ।

१.२ अध्ययनको मुख्य उद्देश्यः

समग्रमा यस अध्ययनको मुख्य उद्देश्य गोदावरी नगरपालिकाको वस्तुस्थितीको पहिचान गर्नु हो । गोदावरी नगरपालिकासंग सम्वन्धित आर्थिक, सामाजिक, भौतिक, भौगोलिक आदी विभिन्न वस्तुस्थितिको विश्लेषण गरी स्थानीय तहको नीति निर्माण, योजना तर्जुमा, कार्यान्वयन लगायत अनुगमन मुल्याकंनमा सहयोग पु¥याउनु रहेको छ । यस नगर पाश्र्वचित्रको विशिष्ट उद्देश्यहरु निम्न वमोजिम रहेका छन् ।

ड्ड    भौगोलिक, प्रशासनिक, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, प्राकृतिक, धार्मिक, ऐतिहासिक, पूर्वाधार लगायत विकासको सन्दर्भमा समुदायको विद्यमान अवस्थाको विश्लेषण गर्नु ।

ड्ड    नगरपालिकाको दीर्घकालीन योजना तथा नीति निर्माण लगायत योजना तथा कार्यक्रम छनौट र वाँडफाँडमा सहयोग पु्याउने । 
ड्ड    सूचनाबाट विभिन्न निकाय तथा व्यक्तिहरुसँग सम्बन्ध बढाउन सहज हुने हुनाले आपसी सहयोगको वातावरण निर्माण गर्ने ।
ड्ड    नगरपालिका भित्र रहेका स्रोत साधन लगायत अवस्थाको वारेमा अध्ययन अनुसन्धान गर्ने अनुसन्धानकर्ता, योजनाकार, संघसंस्था एवं नगरपालिकाको विकासमा जिज्ञासा राख्ने व्यक्तिहरुलाई महत्वपुर्ण क्षेत्र, सम्भावना र समस्याहरुको वारेमा अवगत गराउने सामाग्रीको रुपमा दस्तावेज तयार गर्ने ।

१.३ अध्ययन÷ढाँचा विधिः

नगरपालिकाको वस्तुगत विवरण तयार गर्दा विशेष गरि घरधुरी सर्वेक्षणमा आधारित भई नगरपालिका भित्र रहेका सबैै वडाहरुको घरधुरी सर्भेक्षण गरि प्रतिवेदन तयार गरिएको छ । साथै साविकका गाउँ विकास समितिहरुका वस्तुगत विवरणहरुको अध्ययन, सहस्राब्दी विकास लक्ष्य तथा दिगो विकास लक्ष्यका सूचकहरुको अध्ययन, जिल्ला सूचना व्यवस्थापन सम्बन्धी दिग्दर्शन, आवधिक योजना तर्जुमा निर्देशिका आदि सामग्रीहरुको अध्ययन, नगरपालिकाका वडाहरुको स्थलगत सर्वेक्षण तथा अवलोकन लगायत यस क्षेत्रमा कार्य गरेका विज्ञहरुसँग गरेको परामर्श आदि प्रमुख रहेका छन ।

पाश्र्वचित्र तयारीको लागि विभिन्न अध्ययन विधिहरुको प्रयोग गरिएको छ । यस क्रममा घरधुरी सर्वेक्षण २०७५, राष्ट्रिय जनगणना २०६८, राजपत्रमा प्रकाशित सूचना, जिल्ला समन्वय समिति ललितपुर, समुहगत छलफल तथा अन्र्तक्रिया लगायत सामाजिक अध्ययन विश्लेषणका विवरणात्मक र विश्लेषणात्मक शैलीहरुको उपयोग गरिएको छ । यसैगरी स्थानीय तहमा उपलब्ध प्रकाशित तथा अप्रकाशित द्धितीय सूचनाका श्रोतहरु, विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिवेदनहरु लगाएत भौगोलिक सूचना प्रणालीको समेत प्रयोग, अध्ययन विश्लेषण गरी समग्र नगरपालिकाको अवस्था झल्कने गरी सिंगो पाश्र्वचित्र तयार गरिएको छ ।

१.४ अध्ययन÷ढाँचाको महत्वः

विकासका प्रतिफलहरु जनसमक्ष पु¥याउन र सबै वर्गले उपयोग गर्न सक्ने वातावरणको सृजना गर्नका लागी स्थानीय तहको वास्तविक वस्तुस्थिति र आवश्यकताको पहिचान गर्नु आवश्यक हुन्छ । आजको विश्वव्यापीकरण ९न्यिदबष्शिबतष्यल० को यूगमा समय सापेक्ष ढंगले समानुपातिक विकासका प्रकृयाहरु अगाडी बढाउन सम्बन्धित क्षेत्रको वस्तुगत र विश्लेषणात्मक अध्ययन हुनु जरुरी पर्दछ । यस अध्ययनले सम्बन्धित क्षेत्रको वास्तविक वस्तुस्थितिको पहिचान गरी भावी विकास योजना र रणनीतिहरु तर्जुमा गर्न तथा विभिन्न विकासका क्रियाकलापहरु संचालन गर्न विशेष महत्व राख्ने छ । यसका अतिरिक्त प्रस्तुत पाश्र्वचित्र, सम्बन्धित क्षेत्रका संस्था एवं अनूसन्धानकर्ता, योजनाकार, विकास चिन्तक, समाजसेवी लगायत जिज्ञाशु महानुभावहरुलाई समेत उपयोगी हुने भएकोेले यस अध्ययनको महत्व व्यापक रहेको छ ।

१.५ अध्ययनका सीमाहरुः  

नगरपालिकाको वस्तुगत विवरण तयारीका लागि ढाँचा तयार गर्ने क्रममा प्राप्त विभिन्न विषय क्षेत्रको सैद्धान्तिक अध्ययन गरिएको भएता पनि वास्तविक रुपमा सम्बन्धित क्षेत्रमा परीक्षण गर्न बाँकी रहेको हुनाले सुधार गर्नुपर्ने हुन सक्छ । यसैगरी भौगोलिक, सामाजिक, धार्मिक, सास्कृतिक, आर्थिक, प्राकृतिक आदि विविधता भएको क्षेत्रको सम्पूर्ण पक्ष नसमेट्न सक्छ भने कतिपय उल्लेखित सबै फारामहरु नगरपालिकामा उपयोग नहुन सक्छ । तापनि प्रोफाईलको अध्ययन क्षेत्र विस्तृत भएको हुँदा अध्ययनको उद्देश्यलाई नै मुख्य क्षेत्रको रुपमा लिईएको छ । साधन, श्रोत, समय, लागत, सूचना लगायत अन्य कुराहरुको सिमितताको कारणले गर्दा जुनसुकै अध्ययन पनि केही निश्चित सीमा भित्र बाधिएको हुन्छ । 

        
परिच्छेद — दुईः नगरपालिकाको परिचय

२.१ भौगोलिक तथा राजनैतिक बनावटः           
प्रदेश न. ३ ललितपुर  जिल्लामा अवस्थित गोदावरी नगरपालिका जिल्लाको तत्कालिन साविकका १२ वटा गा.वि.स. हरु गोदामचौर, विशंखुनारायण, गोदावारी, वडिखेल, लेले, देवीचौर, डुकुछाप, छम्पी, चापागाँउ, थेचो, झरुवारासी, थैव, समेटेर वि.सं. २०७३ सालमा गोदावारी नगरपालिका घोषणा भएकोे हो । यसको सिमानामा पूर्वमा कोन्ज्योसोम गाँउपालिका र काभे्रपलाञ्चोक जिल्ला, पश्चिममा ललितपुर महानगरपालिका, काठमाण्डौ र मकवानपूर जिल्ला, उत्तरमा ललितपुर महानगरपालिका र महालक्ष्मी नगरपालिका र दक्षिणमा कोन्ज्योसोम र बाग्मती गाँउपालिका पर्दछन । भौगोलिक अवस्थिती अनुसार ८५ड्ढ १५′ ८″ पूर्वी देशान्तरदेखि ८५ड्ढ २४′ ५७″ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ भने २७ड्ढ ३१′ ४०″ उत्तरी अक्षांसदेखि २७ड्ढ ३८′ ५७″ उत्तरी अक्षांससम्म फैलिएको छ । गोदावरी नगरपालिका ललितपुर जिल्लाको दक्षिण भेगमा अवस्थित छ । उत्तर, दक्षिण ८.२ कि.मी. र पुर्व पश्चिम १३.३ कि.मि. फैलिएको गोदावरी नगरपालिकाको जम्मा क्षेत्रफल ९६.११ वर्ग कि.मी. रहेको छ । समशितोष्ण खालको हावापानी रहेको यस नगरपालिका समुन्द्र सतहबाट झण्डै ४५७ मि. देखि २८३१ मि. सम्मको उचाईमा रहेकोछ । साविकका १२ वटा गा.वि.स. का १०८ वटा वडाहरुलाई मिलाएर १४ वटा वडामा विभाजित गरिएको यस नगरपालिकाका वडाहरुमध्ये क्षेत्रफलको आधारमा वडा नं. ३ सबैभन्दा ठुलो रहेको छ भने वडा नं.१४ सबैभन्दा सानो रहेको छ ।
 
२.२ भू–उपयोग सम्बन्धी विवरण

गोदावरी नगरपालिकाको कूल भू — उपयोग सम्वन्धी विवरण हेर्दा जम्मा क्षेत्रफल ९६.११ वर्ग कि.मी. रहेको देखिन्छ । नगरपालिकाको   कूल भुृभाग मध्ये कृषियोग्य क्षेत्र ४९.२९ वर्ग किमि रहेको छ भने वन क्षेत्रले ३९.०८ वर्ग किमि. ओगटेको छ । तुलनात्मक रुपमा अध्ययन गर्दा जम्मा भुभागको आधा भुभागमा खेतीयोग्य भुमि रहेको छ । यसकोे विस्तृत विवरणलाई तलको तालिका तथा नक्साको माध्यम द्धारा देखाइएको छ ।

तालिका नं.२.१ भू –उपयोग सम्बन्धी विवरण        डायग्राम नं.२.१ भू –उपयोग सम्बन्धी विवरण
भू –उपयोग (वर्ग कि.मि.)
कृषि योग्य क्षेत्र    द्धड।द्दढ
वन जंगल    घढ।ण्ड
झाडी क्षेत्र    ट।ढद्ध
जलभण्डार    ण्।घण्
वलौटे    ण्।द्धघ
घाँसे क्षेत्र    ण्।द्दढ
आवाश तथा वसोवास क्षेत्र    ण्।घट
चट्टान     ण्।घड
वाँझो    ण्।ण्ट
जम्मा    ढट।ज्ञद्द

२.३ ऐतिहासिक अवस्थाः

गोदावरीे ललितपुर जिल्लामा अबस्थित एक नगरपालिका हो । भौगोलिक बनावट हावापानी, बनजङ्गल, नदीनाला लगायत विभिन्न जातजातिहरुको रहनसहन, भेषभूषा आदिको विविधताले गर्दा यस नगरपालिकाले बिशिष्ट महत्व बोकेको छ । “हाम्रो कार्यक्रम हाम्रो नीति, गोदावरीको समुन्नती” भन्ने मूल नाराले यस नगरपालिकाको शाब्दीक परिचय पाइन्छ । आन्तरीक पर्यटन र राष्ट्रिय दृष्टिले एक महत्वपुर्ण क्षेत्र काठमाण्डौको चक्रपथबाट १० किलो मिटर पूर्वमा रहेको जैविक र विविधताका दृष्टीले यो क्षेत्र विश्वकै अनुपम क्षेत्र मानिन्छ । त्यसैसँग रमणीय पार्क, स्वच्छ मौसम र सुन्दरता यहाँका आकर्षण हुन् । धार्र्मिक र पौराणीक दृष्टीले पनि गोदावरीको महत्व छ । यो क्षेत्र नेपाली पर्यटन क्षेत्रका लागि नयाँ गन्तव्य स्थान पनि हो । पौराणीक र आध्यात्मीक पाटो गोदावरीको अर्को विषेशता हो । गोदावरी कुण्ड र नौधारा मन्दिर यहाँका थप विशेषता हुन् ।  सधै पानी बग्ने नौधारा देवीको मन्दिरमा हरेक शनिवार स्थानीय युवाहरुको जमघट हुने गर्दछ भने खासगरी दशैंको समयमा देवीको दर्शन गर्नेको ठुलो घुइचो लाग्ने गरेको छ । गोदवारी मन्दिर र यहाँ रहेको कुण्ड गोदावरीको अर्को विशेषता हो । १२ वर्षे मेलाको रुपमा गोदावरीको मेला देशभरी चर्चित छ । ललितपुर सातदोबाटोबाट पुर्व गए पछि नै डाँडामा देखिने बुद्धको मुर्ती रहेको स्थान साच्चै नै आनन्ददायक रहेको छ । अनुकूल हावापानी र शान्त वातावरणमा रहेका बुद्धमुर्ती परिसरलाई शान्तीवन नामाकरण गरिएको छ । नयाँ दर्शनको कारण परिचित डा. योगी बिबेकानन्दको मनोक्रान्ती म्याट्रिक्स गोदावरीको अर्को विशेष स्थानको रुपमा रहेको छ । म्याट्रिक्समा रहेको अस्पतालमा उपचार गराउन जानेको संख्या त्यतिकै छ भने शनिवार योगी विकाशानन्दको प्रवचन सुन्न र योगध्यान गर्न जानेको संख्या पनि बढ्दो छ । आम नेपालीको अलावा उच्च घरानियाका लागि गोदावरी उपयुक्त क्षेत्रको रुपमा रहेको छ । वर्तमानमा नै लोकप्रिय गोदावरीले राम्रो योजना सहित अघि बढेको अवस्थामा अझ सुन्दर र अलौकिक हुने सम्भावना रहेको छ । गोदावरीबाट बडीखेल लेले निस्किने ट्रयाक बनाएमा यो एशियाकै उत्कृष्ट ट्रयाक हुन सक्ने कुरामा साइक्लीङ्ग अधिकारीहरु पनि सहमत छन् । प्रस्तावित गोदावरी फुलचोकी केबुलकारको निर्माणले यस क्षेत्रको आकर्षण अझ बढाएको छ । गर्मीयाम होस या जाडोमा यहाँको बसाइको आफ्नै विशेषता छ । गर्मी छल्न गोदावरी जङ्गल छेउ पुग्दा यहाँ चल्ने सिरसिरे हावाले मन चङ्गा गराउदछ भने जाडोमा हुस्सु मडारिएको रमाईलो हेर्न सकिन्छ । यो नगरपालिका उपत्यका भरिका नगरपालिकाहरु तथा गाउँपालिकाहरु  मध्य धेरै पानी पर्ने नगरपालिका भनेर मानिन्छ । जलश्रोतको कारण सम्पन्न गोदवरी प्राकृतिक सुन्दरता र सम्पन्नतामा अलौकिक छ । 

२.४ धार्मिक, पर्यटकिय तथा ऐतिहासिक स्थलहरु

राजधानीको पश्चिम दक्षिण दिशामा अवस्थित यस नगरपालिकालाई पनि धार्मिक, प्राकृतिक तथा पर्यटकिय स्थलका रुपमा विकास गराउन सकिने सम्भावना रहेको देखिन्छ । यस क्षेत्रमा अवस्थित प्राकृतिक तथा धार्मिक अनि सामाजिक सम्पदाहरुलाई पर्यटकिय हेतुबाट विकसित गराई नगरपालिकाको पर्यटकिय स्थलका रुपमा विकास गराउन सकिएमा यस नगरपालिकाको उच्चतम तथा तिव्र विकास हुने कुरामा दुइमत छैन । गोदावरी नगरपालिका क्षेत्र भित्र प्रमुख धार्मिकस्थलको रुपमा गोदावरी कुण्ड, गोदावरी नौधारा, विशंखुनारायण, लेलेको सरस्वती कुण्ड, तिलेश्वरधाम, टिकाभौरव, झरुवारासीको सन्तानेश्वर महादेव, चापागाउँको बज्रवाराही मन्दिर, श्वेत वाराही, गोदावरी फुलचोकी, लेले मनकामना, ठेचो नवदुर्गा, बालकुमारी, लेलेको जयलकुमारी बालकुमारी, छम्पी देवी मन्दिर, ठेचोको ब्रहृमायणी मन्दिरले यस नगरको पुरातन धार्मिक एवम् संस्कृतिपरम्परा र धार्मिक पहिचानलाई प्रस्तुत गर्दछ । यस नगरपालिकामा रहेका धार्मीक, पर्यटकिय तथा ऐतिहासिक स्थलहरुलाई निम्न रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

तालिका नं. २.२ प्रमुख पर्यटकीय तथा ऐतिहासिक स्थल
क्र.स.    नाम    स्थान    वडा नं.
१    गोदोमचौर मनकामना    गोदोमचौर    १
२    बिशंखुनारायण     गोदोमचौर    १
३    गोदावरी बनस्पती उद्यान    गोदावरी कुण्ड    ३
४    गोदावरी नौ धारा    गोदावरी कुण्ड    ३
५    गोदावरी कुण्ड    गोदावरी कुण्ड    ३
६    शान्ति बन गोदावरी    गोदावरी    ३
७    फुलचोकी    गोदोमचौर    ३
८    टपेश्वर महादेव मन्दिर बडिखेल    बडिखेल    ४
९    लेले मनकामना    लेले    ५
१०    तिलेश्वरधाम लेले    तिलेश्वर    ५
११    टिका भैरव लेले    लेले    ६
१२    चुनदेवि छम्पी    छम्पी    ६
१३    रामचन्द्र मन्दिर     गोदावरी    ६
१४    देविचौर माने    देविचौर मार्ग    ७
१५    कटुवाल दह    देविचौर    ७
१६    छम्पी गणेश    छम्पी     ९
१७    चन्द्र भैरव चापागाउँ    चापागाँउ    ११
१८    बौद्ध गुम्बा    गोदावरी    ११
१९    कालेश्वर महादेव    प्याङ्गगाँउ    ११
२०    बुलु महादेव    बुलु     ११
२१    तिन मुखे महादेव    चापागाँउ    ११
२२    नाटेश्वर    चापागाँउ प्याङ्गगाँउ    ११
२३    भगवती मन्दिर    चापागाँउ    ११
२४    गणेश मन्दिर     चापागाँउ    ११
२५    बज्रबाराही ऐतिहासिक धार्मिक वन    बज्रवाराही     ११
२६    नवदुर्गा    च्हुच्छे टोल    १२
२७    बालकुमारी    च्वमलाही    १२
२८    ब्रम्हायणी    कोमलाही    १२
२९    सिद्धि विनायक    सरस्वती टोल    १२
३०    दुढेश्वर मन्दिर    टुरिखेल    १२
३१    सन्तानेश्वर मन्दिर    झरुवारासी    १३
३२    स्वेत बाराही मन्दिर    बाडेगाउँ    १४
३३    काल भैरव बाडेगाउँ     बाडेगाउँ    १४
स्रोतः गोदावरी नगरपालिका २०७५

२.५ नगरपालिकामा मनाइने मुख्य चाडपर्व जात्रा तथा मेला

देशका अन्य भागमा जस्तै यस नगरपालिकाका बासिन्दाहरुले पनि राष्ट्रिय चाडपर्वका साथै आफ्नो जाति र धर्म विशेषका चाडपर्वहरु र रितिरिवाजहरु मान्दछन । यस नगरपालिकामा हरेक धर्ममा पनि जाति विशेष चाडपर्वहरु फरक फरक तरिकाले मनाउने गरेको पाइन्छ । परम्परागत रुपमा मनाइने चाडपर्वहरुमा दशै, तिहार, हरितालिका तिज, राम नवमी, शिवरात्री, फागुपुणर््िामा, वुद्धपुर्णिमा, नाग पञ्चमी, माघे संक्रान्ती, साउने संक्रान्ती, कृष्ण जन्माष्टमी, चैते दशै, हरिशयनी एकादशी, हरीवोधनी एकादशी, कूशेऔसी तथा अन्य चाडपर्वहरु परम्गरागत रुपमा मनाइन्छ भने म्हः पुजा, सिठी नखः, यमोरी पुन्ही, गठे मंगल, ल्होसार, सामा चकेवा आदी जाती विशेषमा मनाइने गरिन्छ । विशेषगरी यस नगरपालिकाका मूख्य जात्रा तथा मेलाहरु सात गाउँले जात्रा, ईन्द्रजात्रा, गाईजात्रा, घोडेजात्रा आदी हुन ।

२.६ नगरपालिकामा रहेको सम्भाव्यता, अवसर, चुनौती र समस्याहरु

गोदावरी नगरपालिका भौगालिक रुपले नगरका ८, ९, १२ र १४ नं. वडा ललितपुर महानगरपालिकासँग तथा वडा नं. १ र २ महालक्ष्मी नगरपालिकाको सिमानासँग जोडिएका छन् । यसैगरी वडा नं. ५, ६ र ७ वाग्मती र कोञ्ज्योसोम गाउँपालिकाको सिमानासँग गाँसिएको एक धार्मिक सास्कृतिक, एतिहासिक तथा पर्यटकिय स्थलहरुले भरिएको नगरपालिका हो । नेवार, क्षेत्री तथा व्राह्मण जातजातीको बाहुल्यता रहेको यस नगरपालिकामा अन्य मिश्रित जातजातीका मानिसहरुको पनि बसोवास रहेको पाईन्छ । गोदावरी नगरपालिकामा क्षेत्रगत रुपमा रहेका सम्भाव्यता, अवसर, चुनौती र समस्याहरुलाई निम्नानुसार देखाईएको छ ।

२.७ नगरपालिकामा कृषिको सम्भावना अवसर, चुनौति र समस्याहरु
हावापानी तथा माटोको उर्वरा शक्ति अधिक भएको तथा कृषिमा केहि नयाँ प्रविधिको प्रयोगबाट यहाँका मानिसहरुको कृषि पेशा प्रति आकर्षण बढ्को देखिन्छ । कृषिमा आधुनिकीरणका साथसाथै उन्नत विउ विजन प्रयोग गरी उत्पादन बढाउन सकेको खण्डमा रोजगार तथा खाद्यन्न आपुर्तिमा परनिर्भर रहन नपर्ने सम्भावना रहेको छ । कृषि तर्फ हेर्दा हाल भैरहेको व्यवसायमुलक तरकारी खेतीलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सकेको खण्डमा नगरपालिका क्षेत्र भित्रका कम आय भएका मानिसहरुको जिवनस्तर उकास्न धेरै समय पर्खनु पर्ने देखिदैन् ।

२.८ नगरपालिकामा व्यापार तथा व्यवसायको सम्भावना अवसर, चुनौती र समस्याहरु

यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने अधिकांश मानिसहरु कृषि तथा व्यापार व्यवसाय तर्पm आकर्षित भएको पाइन्छ । व्यापार व्यवसाय गर्नका निमित्त बजारको कुनै कमी छैन । यस भेगमा मानिसहरुको जनघनत्व उच्चरहेको हुर्दा व्यापार व्यवसाय पनि राम्रैसंग फस्टाएको पाइन्छ । यहाँका मानिसहरुले आफ्नो निजी उद्योग व्यवसाय चलाएर बसेको पाइन्छ । यस नगरपालिकाका केहि व्यक्तिहरुले आफ्नै निजि स्रोतबाट साना उद्योगहरु संचालन गरेका छन भने धेरै व्यक्तिहरु अन्य पेशा तथा व्यवसायमा सलग्न छन् । व्यापार व्यवसायको माध्यमबाट अर्थ उर्पाजनका साथै जनमुखी सेवालाई प्रभावकारी रुपमा प्रवाह गर्नका लागि नगपालिकाको तर्फ बाट व्यवस्थित बजार व्यवस्थापनका लागि पहल गर्नु अपरिहार्य बनेको छ । यस नगपालिकाका व्यक्तिहरु केही मात्रामा सरकारी वा गैह्सरकारी नोकरीमा लागेको पाइन्छ भने केहि व्यक्तिहरु विदेश गएकाछन् । यस नगरपालिकाका मानिसहरुको मुख्य आम्दानीको स्रोत भनेको नै कृषि, व्यापार व्यवसाय सरकारी जागिर, गैरसरकारी जागिर, वैदेशिक रोजगार, ज्यालामजदुरी, पेन्सन आदी हो । गोदावरीमा अधिकांश व्यापारीहरु स्थानीय भएको हुर्दांव्यापार तथा व्यवसायमा नै प्रवल संभावना र अवसरहरु पनि रहेको छ । यसैगरी यस नगरपालिकामा घरेलु, साना तथा ठूला उद्योगहरुको भविष्यमा स्थापना गर्न सकिने प्रसस्त संभावना रहेको छ । यस नगरपालिकामा रहेको घरेलु सामाग्री उत्पादनले बिक्रीको लागि बजारको कुनै अभाव देखिदैन । स्थानीय सिप र प्रविधिमा आधारित उत्पादनको माग हाल आएर बढ्दै गइरहेको सन्र्दभमा गुणस्तरयुक्त वस्तुहरुले यस ठाँउमा राम्रै गरी स्थान पाउने गरेको देखिन्छ । यस नगरपालिकामा रहेको चापागाउँ, लेले, ठैव, ठेचो, गोदावरी छम्पी आदि न.पा.का मुख्य बजारहरु हुन । यसर्थ यहाँ व्यापारको सम्भावना पनि उत्तिकै रहेको देखिन्छ ।

२.९ नगरपालिकामा पर्यटन विकासको सम्भावना अवसर, चुनौति र समस्याहरु

गोदावरी नगरपालिकामा रहेको अर्को मुख्य संभावना र अवसर बोकेको क्षेत्रभनेको पर्यटन प्रर्वद्धन पनि हो । धार्मिक रुपले महत्वपूर्ण मानिएको वज्रवाराही मन्दिर र लेलेको सरस्वती मन्दिर यस ठाँउको पर्यटकीय सम्भावनालाई अझ बढी उजागर गरी आर्थिक तथा आन्तरिक आयमा पनि वृद्धी गराउन सक्ने सम्भावना रहेको क्षेत्र हो। पर्यटन क्षेत्रको रुपमा बिकास गरिरहदा वातावरण माथि चरम अतिक्रमण भएको कुरा सार्वजनिक रुपमा उठ्ने गरेको पाइन्छ । बिकास निर्माणका कार्य गर्दा दिगो बिकासको अवधारणलाई आत्मासात गरी विकासका कार्य संचालन गर्नु आजको टट्कारो आवश्यकता हो ताकि बिकासले विनाशको रुप नलियोस । त्यसैगरि यातायात सुविधालाई हेर्दा यस क्षेत्र भित्र तथा ग्रामिण ठाँउमा समेत सडक सुविधा भएकोले यस नगरपालिकामा खासै समस्या रहेको देखिदैन । यस नगरपालिकाको प्राय ठाँउहरु  सम्म वाह्ैमासे यातायातका साधन संचालन भईरहेको छ । जसको माध्यमबाट पर्यटकहरुको आवगमनलाई सहज, सरल तथा सफल बनाएको छ । नगरपालिकालाई पर्यटकीय नगरीको रुपमा रुपान्तर गर्नका लागि सबैले आ–आफ्नो क्षमता तथा जिम्मेवारीताको महशुस गरी योगदान गर्न सकेको खण्डमा नगरपालिकाको चौतर्फि विकासको अबसर तथा प्रवल सम्भावना रहेको देखिन्छ । 

२.१० नगरपालिकामा सांस्कृतिक पक्षको सम्भावना अवसर, चुनौति र समस्याहरु

नेपाल एक बहुजातीय, बहुभाषी, बहुसांस्कृतिक तथा धार्मिक स्वतन्त्रता रहेको एक प्रजातान्त्रीक मुलुक हो । यस सन्र्दभलाई गोदावरी नगरपालिका संग तुलना गरि हेर्दा यस नगरपालिका पनि धेरै जातजाति तथा भाषाभाषीका मानिसहरुको बसोवास रहेकोले सांस्कृतिक रुपमा विविधता रहेको पाइन्छ । आ—आफ्नौ जाति अनुसार रितिरिवाज, चालचलन मुल्य र मान्यता रहेको भएता पनि एक अर्काको धर्म तथा संस्कृतिलाई सम्मान गर्ने गरेको पाईन्छ । नेपालमा हाल धर्म परिर्वतनको होड पनि चलेको पाइन्छ । आर्थिक प्रलोभनमा परी धर्म परिर्वतन गराई आफ्नोे निहित स्वार्थ पुर्तिका लागि केही तत्वहरुले सक्रिय भुमिका खेलेका छन । यसका साथै विदेशी संस्कृतिप्रतिको मोहले पनि तिव्र रुपमा धर्म संस्कृति माथि प्रहार भइरहेको छ । यसको लागि पनि संस्कृतिको जर्गेना गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । समग्रमा यस नगरपालिकामा उच्चस्तरको शिक्षाको अध्ययनको पुर्वाधार न्यून रहेको हुर्दा उच्च शिक्षाको लागी  ललितपुर, काठमाण्डौ, भक्तपुर, पोखरा, हेटौडा, भरतपुर, भारत तथा तेस्रो मुलुकसम्म जाने गरिएको देखिन्छ । यसका साथै यस ठाँउको शैक्षिक गतिविधी हेर्दा निम्न आयस्तर हुने परिवारका बालबच्चाहरु सरकारी विद्यालयहरुमा पठनपाठन गर्ने गर्दछन भने आर्थिक सम्पन्नता भएका परिवारका बालबालिकाहरु नीजि विद्यालय तथा कलेजमा अध्ययन गरेको देखिन्छ । यस स्थानमा भएका सरकारी विधालयको गुणस्तरमा वृद्घी गर्न सकेको खण्डमा सबै वर्गका बालबालिकाहरु समेटिन सक्ने कुरामा कुनै दुइमत छैन ।

२.११ नगरपालिकाको अन्तर सम्बन्ध

गोदावरी नगरपालिकाको अन्र्तसम्बन्ध विशेष गरी छिमेकी नगरपालिकाहरु लगाएत काठमाण्डौसंग बढी मात्रामा रहेको छ । यहाँका मानिसहरु दैनिक रोजगारी लगाएत अन्य कारोवारको लागि नगरपालिका भित्रैका स्थानिय बजार लगायत जिल्ला भित्र र काठमाण्डांैका विभिन्न स्थानहरुमा जाने गर्दछन् । यस ठाउँमा उत्पाादित वस्तुहरुको बिक्री वितरणका लागि यस नगरपालिकाका स्थानिय बजार लगाएत छिमेकी नगरपालिका र काठमाण्डांैमा हुने गरेको देखिन्छ । त्यसैगरी स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्नका लागि नगरपालिका  भित्रका स्वास्थ्य संस्था, काठमाण्डौ, ललितपुर, भक्तपुर तथा भारत लगायत तेश्रो मुलक समेत जाने गरेको पाइन्छ । बैवाहिक सम्वन्ध नगरपालिका  भित्र लगायत अन्य बाहिरी जिल्लाहरुमा समेत कायम राख्ने गरेको देखिन आएको छ । त्यसै गरि बजारको कुरा गर्दा नगरपालिका भित्रका बजारहरु लगायत काठमाण्डौ, ललितपुर, भक्तपुर सम्म रहेको पाइन्छ । शिक्षाको सन्र्दभमा कुरा गर्दा यस ठाँउका मानिसहरु नगरपालिका भित्रका शौक्षिक संस्थाको उपयोग गर्नुका साथ साथै काठमाण्डौ, चितवन, हेटौडा, जनकपुर, धरान, भारत लगायत तेश्रो मुलुकबाट समेत उच्च शिक्षा हासिल गर्ने गरेको पाइन्छ । त्यसैगरि मनोरञ्जनका लागि नगरपालिका भित्रको पार्क लगायत ललितपुर, काठमाण्डौ लगायत नेपालको विभिन्न रमणीय स्थलहरुको समेत भ्रमण गर्ने गरेको पाइन्छ । 

२.१२ नगरपालिकाको गतिशिलता

यस नगरपालिकाका मानिसहरुकोे गतिशिलता विश्लेषण गर्दा शिक्षा, स्वास्थ्य÷औषधोपचार, रोजगारी र व्यापारको शिलशिलामा आफ्नै नगरपालिका भित्रैका ठाँउहरु देखि लिएर छिमेकी जिल्ला र समुन्दपारी सम्म हुने गरेको देखिन्छ । काठमाण्डौं, हेटौडा, चितवन, विरगंज, र भारतका विभिन्न स्थानहरुमा यहाँका मानिस रोजगार, व्यापार÷व्यवसाय, शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र अन्य प्रयोजनका लागि जाने मूख्य स्थानहरु हुन् ।

२.१३ मौसमी पात्रो(क्भबकष्यलब िऋबभिलमभच)

गोदावरी नगरपालिकामा बसोबास गर्ने मानिसहरुको मुख्य पेशा भनेको कृषि तथा व्यापार व्यबसाय नै हो । तसर्थ यस नगरपालिकामा बस्ने मानिसहरुले मौसम अनुसार कृषि तथा ब्यापार ब्यबसाय गर्दै आएका छन् । कृषि पेशा गर्ने कृषकहरुको अनुकुलताको लागि तलको मौसमि पात्रो तयार पारिएको छ जस्मा कामकाज, रीतीरिवाज अनुसार मनाइने चाडपर्व लगायत अन्य कुरालाई पनि तलको तालिका देखाइएको छ 

तालिका नं. २.३ मौसमी पात्रो
विवर०ा    वैसाख    जेष्७    आषा९    श्राव०ा    भाद्र    आश्विन    कार्तिक    मंसिर    पौष    मा३    फाल्गून    चैत्र
अन्नवाली लगाउने                                                
क) धान        
                                    
ख) गहू                        
                    
ग) मकै    
                                        

अन्नवाली भित्र्याउने                                                
क) धान                        
                    
ख) गहू    
                                        
ग) मकै                
                            
रोगव्याधी                                                
क)मानिस    
                                        

ख)पशूपंक्षी    
                                    

मूख्य चा८पर्व                    
                    

२.१४ सामाजिक परिचालन

आजको बदलिंदो युगमा समाज विकासका लागि एक व्यक्ति एक परिवारको सहभागिताले मात्र समाजले चाहे जस्तो विकासमा अघि बढ्न सकिदैन । एउटाको धारणा, सोचाई तथा विचार र धेरै जनाको विचारले निकालेको निर्णयले पक्कै फरक पर्दछ । आज प्रत्येक राष्ट्रले समाज विकासमा सहभागिता अपनाएर अघि बढे मात्रै स्वच्छ समाजको निर्माण हुने परिकल्पना गरि समूह गठन गरेर दिगो रुपमा अघि बढ्न विभिन्न गैरसरकारी संघसंस्था, अन्तराष्ट्रिय संघसंस्थाहरु सकृय रुपमा लागि काम गरिरहेका छन् । गोदावरी नगरपालिकामा समुदायको समग्र विकासका लागि सामाजिक परिचालन मार्फत स्थानीय तथा अन्य संघसंस्थाहरु जस्तै आमा समुह, युवा क्लब, बचतसमुह तथा अन्य विभिन्न संघसंस्थाहरुले  कार्यहरु गर्दै आइरहेका छन र नगर।पालिकाको सामाजिक, आर्थिक लगाएत जनचेतना फैलाउनका लागि विशेष पहल गर्दै आईरहेका छन । समाज परिचालन तथा जनचेतनाको लागि सामाजिक परिचालिकाहरुले पनि महत्वपुर्ण भुमिका निर्वाह गर्दै आइरहेका छन् ।

परिच्छेद— तीनः जनसंख्या विवरण

३.१ जनसंख्याको विवरण

घरधुरी सर्वेक्षण २०७५ अनुसार गोदावरी नगरपालिकाको कुल जनसंख्या ज्ञज्ञटण्द्धछ रहेको मध्ये पुरुषको संख्या छठठद्धघ (४९.८ प्रतिशत) र महिलाको संख्या छडघण्द्द (५०.२ प्रतिशत) रहेको देखिन्छ । त्यसैगरी लैङ्गिक अनुपात १०१ रहेको यस नगरपालिकामा औषत परिवार संख्या ४.८ रहेको छ भने जनघनत्व १४६.३ रहेको छ । २०७५ मा गरिएको घरधुरी सर्वेक्षण अनुसार वडागत रुपमा जनसंख्याकोे वितरणलाई तलको तालिकामा देखाइएको छ ।

.........बिस्तृत जानकारीको लागी यस नगरपालिकाको वेबसाइतको  प्रकाशन भन्ने शिर्षकमा जानु होला.................